مقدمه

مقاله خورخه لوئیس بورخس با عنوان “کافکا و پیشینیان او” که برای اولین بار در سال ۱۹۵۱ منتشر شد، بررسی عمیق از تأثیر ادبی فرانس کافکا و ریشه‌های آن است. بورخس که به‌خاطر مقالات پیچیده و فلسفی‌اش شناخته می‌شود، آثار کافکا را از دریچه یک دیدگاه نظری منحصربه‌فرد بررسی می‌کند: ایده پیشینیان ادبی و اینکه چگونه صدای به‌ظاهر منحصربه‌فرد کافکا، در واقع، بخشی از یک سنت ادبی گسترده‌تر است.

مفهوم پیشینیان ادبی

بورخس مقاله را با به چالش کشیدن درک متعارف تأثیر ادبی شروع می‌کند. او استدلال می‌کند که تأثیر پیشینیان صرفاً یک موضوع الهام یا تقلید مستقیم نیست، بلکه شامل یک رابطه پیچیده تر و تقریباً متافیزیکی است. به نظر او، پیشینیان دسته‌ای از نویسندگانی هستند که قبل از کافکا فعالیت می‌کردند و در عین حال مضامین و سبک‌هایی که کافکا بعداً آن‌ها را به کمال می‌رساند را پیش‌بینی کرده بودند. این پیش بینی همیشه آگاهانه یا مستقیم نیست، بلکه همگرایی عناصر موضوعی و سبکی در دوره‌های ادبی و ژانرهای مختلف است.

موقعیت کافکا در سنت ادبی

به عقیده بورخس، آثار کافکا را باید به‌عنوان نقطه اوج سنت‌های ادبی مختلف دید تا به‌عنوان پدیده‌هایی جدا. نوشته‌های کافکا با حس بیگانگی و پوچ بودن بوروکراسی، مضامینی را منعکس می‌کند که اگرچه عمیقاً مدرن هستند، اما ریشه در ادبیات پیش از او دارند. بورخس استدلال می‌کند که بینش منحصر به فرد کافکا سنت شکنی ناگهانی از ادبیات گذشته نیست، بلکه بسط درون‌مایه‌های ادبی موجود است. این دیدگاه به درک آثار کافکا به عنوان بخشی از یک سنت ادبی و فکری بزرگتر به جای یک نمونه غیرمتعارفِ منفرد کمک می‌کند.

شناسایی پیشینیان

بورخس در مقاله خود اظهار می‌کند که چندین تن از این “پیشینیان ادبی” را شناسایی کرده که به طرق مختلف، دغدغه‌ها و نوآوری‌های سبکی کافکا را پیش‌بینی کرده‌اند. در میان این پیشینیان، بورخس به شخصیت‌هایی مانند ادگار آلن پو اشاره و تاکید می‌کند پوچی و تخیل تاریک داستان‌های پو، روایت‌های هراس آور خود کافکا را بازتاب می‌دهد. داستان‌های پو با موضوعات هولناک و کاوش در روان‌شناسی انسان، با مضامین آشنا در آثار کافکا همچون ترس وجودی و سرگردانی، همسو است.
بورخس همچنین به داستایوفسکی اشاره می‌کند، به‌ویژه شخصیت راسکولنیکف در “جنایت و مکافات”، که احساس طردشدگی و دوپهلویی اخلاقی او (راسکولنیکف) منعکس‌کننده تصویر کافکا از افرادی است که در درون نظام‌های سرکوبگر تقلا می‌کنند. پرداختن داستایوفسکی به روان انسان و پیامدهای اجتماعی جنایت، مشابه تمرکز کافکا بر نبرد فرد علیه جهانی بی تفاوت یا متخاصم است.

تاثیر کتاب مقدس و متون مذهبی

بورخس ایده پیشینیان را به متون مذهبی و فلسفی تعمیم می‌دهد و اظهار می‌کند که آثار کافکا با ابعاد نمادین و تمثیلی کتاب مقدس پیوند عمیقی دارد. آثار کافکا، که با ته مایه‌های مرموز و اغلب مذهبی‌شان شناخته می‌شوند، مضامین پرسش‌گری وجودی و ابهام اخلاقی کتاب مقدس را منعکس می‌کنند. بورخس معتقد است که استفاده کافکا از تمثیل و نمادگرایی را می‌توان بازتابی مدرن از دغدغه‌های مذهبی و فلسفی گذشته دانست.

ماهیت تأثیر کافکا

مقاله بورخس صرفاً تلاشی برای ردیابی تأثیرات ادبی نیست، بلکه کاوشی در ماهیت خود تأثیر ادبی است. او بر این باور است که آثار کافکا، در حالی که به نظر می‌رسند یک سنت‌شکنی رادیکال نسبت به قواعد و نُرم‌های ادبی زمان خود باشند، در واقع ادامه و شکل تغییر‌یافته اشکال و مضامین ادبی قبلی است. این امر، تصور ایده جاافتاده “اصالت ادبی” را از طریق یک شورش هنری علیه پیشینیان، به چالش می‌کشد. در عوض، بورخس پیشنهاد می‌کند که اصالت، اغلب در بازتفسیر و بازتوضیح مضامین و درون‌مایه‌های موجود آن‌ها نهفته است.

سخن آخر

بورخس در “کافکا و پیشینیان او” تحلیلی ظریف و قابل تامل از آثار کافکا ارائه می‌کند و آن را در چارچوب ادبی گسترده‌تری قرار می‌دهد. بورخس با معرفی پیشینیان مختلف و بررسی راه‌هایی که مضامین کافکا با ادبیات پیش از وی همسو می‌شود، خوانندگان را دعوت می‌کند تا به نوشته‌های کافکا به عنوان بخشی از یک گفت و گوی ادبی جاری و نه یک پدیده مفرد نگاه کنند. این دیدگاه نه تنها درک ما را از جایگاه کافکا در تاریخ ادبی بیشتر می‌کند، بلکه به ما کمک می‌کند تا درک عمیق‌تری از شکل‌های که ادبیات از طریق کنش و واکنش بین تأثیر ادبی و سنت‌ها تکامل می‌یابد پیدا کنیم.